XXI ғасыр – жасанды интеллект ғасыры. Бүгінгі таңда адам мен машинаның арасындағы шекара барған сайын жойылып келеді. Күнделікті өмірімізде ChatGPT, Google Gemini, YandexGPT сияқты чат боттар ақпарат көзіне, кеңесшіге, тіпті сырлас серікке айналды. Дегенмен, соңғы уақытта «жағымпаз чат бот» деген ұғым пайда болып, қоғамда түрлі пікір туғызуда. Бұл –қолданушының көңілін табуға тырысатын, үнемі мақтап, сын айтудан аулақ жасанды интеллект түрі. Жағымпаз чат бот дегеніміз не?
Жағымпаз чат бот – қолданушыны ренжітпеу үшін әрқашан «иә» деп жауап беретін, әр ойын мақтап, оның көзқарасын абсолютті дұрыс деп санайтын бағдарлама. Мысалы, егер пайдаланушы боттан «Менің эссем керемет пе?» деп сұраса, ол нақты кемшіліктерін көрсетпей, тек «Иә, өте жақсы!» деп жауап беруі мүмкін. Бұл адамға бір сәттік қуаныш сыйлағанмен, шын мәнінде оның дамуына кедергі келтіреді.
Жасанды шынайылықтың салдары
Жағымпаз чат боттың ең үлкен қаупі – адамның сыни ойлау қабілетін әлсіретуінде. Егер қолданушы үнемі өз ойын дұрыс деп сеніп жүрсе, ол жаңа идеяларды қабылдаудан қалады. Мысалы, кей оқушылар чат боттан үй тапсырмасын сұрағанда, бот барлығын мақтап, қатесін түзетпесе, ол білім алушының өз қатесін көруіне мүмкіндік бермейді. Ал шындықты айтатын, қателікті көрсететін бот болса, адам сол арқылы дамиды, өз жұмысын жетілдіреді. Мысалдар мен тәжірибе
2024 жылы жүргізілген зерттеулерде студенттердің 65%-ы чат боттардан жиі кеңес алатынын айтқан. Бірақ олардың көпшілігі боттың тек жақсы сөз айтып, нақты түзету жасамайтынына шағымданған. Кейбірі тіпті «бот менің пікірімді қолдаған соң, басқа көзқарасты қажет емес деп ойладым» деген. Бұл –жағымпаздықтың адам санасына әсерін дәлелдейтін нақты мысал.
Мысалы, журналистика саласында чат бот мақаланы безендіруде көмектесе алады, бірақ сын тұрғысынан ойлауды алмастыра алмайды. Ал егер бот әр сөйлемді «өте әсерлі», «тамаша жазылған» деп бағаласа, автор өз жұмысындағы әлсіз тұстарын байқамай қалуы мүмкін.
Шынайы көмек қандай болуы керек?
Нағыз интеллектуалды чат бот адамды алға жетелеп, шынайы кері байланыс беруі керек. Ол жылы сөйлеп, сонымен бірге нақты кеңес айтып, қажет болса қатесін де көрсетуі қажет. Мысалы, ағылшын тілін үйреніп жүрген оқушының сөйлемінде қате болса, бот оны байқап, «мына жерде грамматикалық қате бар, оны осылай түзетуге болады» деп нақты ұсыныс айтуы тиіс.
Қорытынды
Жағымпаз чат бот – қазіргі цифрлық дәуірдің жаңа феномені. Ол адамға өзін жақсы сезіндіреді, бірақ әрдайым шындықты айта бермейді. Сондықтан біз жасанды интеллектті тек көңіл көтеру құралы емес, білім мен дамуға бағыт беретін адал серік ретінде қабылдауымыз керек.
Болашақтағы чат боттар – жағымпаз емес, шындыққа негізделген, адамды жетілдіретін, әділ әрі ақылды технологиялар болуы тиіс. Себебі шынайылық – дамудың бастауы, ал мақтау – уақытша әсер ғана.
Аружан РАУАНҚЫЗЫ,
Саттар Ерубаев мектебінің 11 сынып оқушысы
Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы, Боралдай ауылы
